Zoals het kloppen van een hart verloopt de politieke week in Den Haag volgens een vaste cyclus. Zo begint de politieke week met het vragenuurtje, de stemmingen, en de Regeling van Werkzaamheden, en vloeit deze via allerlei debatten richting de ministerraad.
En na de ministerraad, wanneer ambtenaren weekend gaan vieren en Kamerleden onderweg zijn naar hun woonplaats in het land, wordt de hoogste minister, de minister-president, verwacht in een zaaltje van Perscentrum Nieuwspoort.
Nu óók ten tijde van een demissionair kabinet, Dick Schoof benoemde het vorige week vrijdag al:
“U weet dat ik hier sta op uitnodiging van de [Parlementaire, red.] Persvereniging. En gebruikelijk is dat de Persvereniging onmiddellijk de uitnodigingen intrekt zodra een premier demissionair is. Daar is nu van afgezien, daarom sta ik hier ook vandaag nog. Ik denk dat het iets te maken [heeft, red.] met het feit dat ik een ongebonden premier ben en dus geen belang heb om hier allerlei politieke, electorale zaken te bespreken met u. En die uitnodiging heb ik gaarne geaccepteerd.”
Journalisten van Volkskrant tot Hart van Nederland, en van het internationale Bloomberg tot de NOS, verzamelen zich met een lijstje aan vragen, en mogen dan alles vragen wat ze willen. Deze vorm van contact tussen pers en premier is uniek in de wereld.
Een blik over de grens
In Duitsland zijn het voornamelijk de woordvoerders van ministers die de vragen van journalisten beantwoorden, terwijl de bondskanselier slechts één keer per jaar een grote persconferentie geeft. En in de Verenigde Staten houdt de woordvoerder van het Witte Huis maandelijks een persconferentie, al spreekt de president zelf vaak informeel met de pers wanneer hij naar zijn helikopter loopt.
De parlementaire pers heeft dit intensieve contact te danken aan oud-premier Piet de Jong. In de jaren zestig was hij het op een dag beu dat hij, na de politieke werkweek, nog tijdens het eten gebeld werd door journalisten met allerhande vragen. Daarom besloot hij een vaste persconferentie na de ministerraad te houden, aanvankelijk ‘off the record’ maar later ook toegankelijk voor radio en televisie. Sindsdien is het een vast onderdeel geworden van de Haagse politieke week.
En zoals politiek journalist Joost Vullings ooit opmerkte: “Het is vrij uniek dat een premier dit zo doet. Dat je alles mag vragen.” Deze wekelijkse persconferentie biedt ook een kans voor belangenbehartigers om actuele ontwikkelingen te volgen en in te spelen op beleidsbeslissingen.
Het nut
Maar het nut van de persconferentie voor de belangenbehartiger zit vaak niet in de letterlijke beantwoording door de premier. Journalisten stellen regelmatig vragen over onenigheden in de ministerraad, hypothetische situaties of over knuppels in het hoenderhok. De premier geeft daar vaak geen volledig antwoord op. Maar soms kun je toch tussen de regels door lezen om een beter gevoel te krijgen over de situatie die voorligt.
Aankondigingen in het inleidende statement van een persconferentie bevatten wel regelmatig iets nieuws. Denk aan bezoeken uit of naar het buitenland, belangrijke wetsvoorstellen die door de ministerraad zijn goedgekeurd en naar de Tweede Kamer gaan, reacties op grote buitenlandse gebeurtenissen met impact op Nederland, of de instelling van nieuwe ministeriële commissies en andere beleidsbesluiten. Daarom is het volgen van deze persconferentie de moeite waard.
Deze persconferenties zijn live te volgen via YouTube, X en NPO Politiek en Nieuws.
