Bij een nieuwe Tweede Kamer hoort ook de verkiezing van een nieuwe Kamervoorzitter. Wie wordt de volgende in het rijtje van onder andere Khadija Arib, Vera Bergkamp en Martin Bosma?
Kamervoorzitterschap is meer dan een erebaan
Wat een voorzitter van de Tweede Kamer hoort te doen, bepaalt de Tweede Kamer. De oude Tweede Kamer stelde in september, voorafgaand aan de verkiezingen, een ontwerpprofielschets op. De nieuwe Tweede Kamer nam deze profielschets vervolgens mee als beoordelingskader voor kandidaten.
Die profielschets maakt al duidelijk dat Kamervoorzitterschap meer is dan een symbolische erebaan. Zo vraagt de profielschets om een voorzitter die onder andere:
- inzicht heeft in de staatsrechtelijke verhoudingen
- boven de partijen staat
- blijk geeft van kennis van en respect voor het Reglement van Orde van de Tweede Kamer
- het dualisme tussen de regering en de Tweede Kamer kan bevorderen
- …en daarnaast ook iemand die een goede vertegenwoordiger is van de Kamer in binnen- en buitenland
Dualisme in de praktijk
Daarnaast moet de voorzitter natuurlijk de vergadering voorzitten. Zo bepaalt de Kamervoorzitter samen met het Presidium wat er op de agenda voor de Tweede Kamer komt. Een goed voorzitter zorgt er ook voor dat Kamerleden niet te sterk onderling botsen: een meningsverschil op inhoud mag, maar zo gauw het persoonlijk wordt, trekt de voorzitter de grens. Vandaar dat het belangrijk is dat de voorzitter ‘boven de partijen’ staat: bij een conflict tussen twee partijen helpt het niet als de scheidsrechter die tussenbeide komt al te zichtbaar ‘van’ een partij is.
Uit het idee van dualisme tussen Kamer en regering (een idee dat voortkomt uit de scheiding der machten) hoort de voorzitter juist weer niet neutraal te zijn tussen de regering en Kamerleden. De regering is ‘te gast’ bij de Kamer, wat onder meer inhoudt dat Kamerleden vragen moeten kunnen stellen aan bewindspersonen, moties kunnen indienen en toezeggingen los kunnen krijgen van een minister – en niet andersom.
Hoe de voorzitter verkozen wordt
De Kamer kiest (sinds 1983) zelf een voorzitter uit haar midden. De gedachte dat de Kamervoorzitter uit de grootste oppositiepartij ‘moet’ komen, is onjuist: hier is niets over vastgelegd in hetzij de Grondwet, hetzij het Reglement van Orde. Bovendien is er nog helemaal geen coalitie gevormd, en kan het nog wel even duren voordat deze komt – de Tweede Kamer kan niet wachten met het kiezen van een voorzitter tot het zover is.
De Tweede Kamer kiest dus zelf uit verschillende kandidaten, en als het nodig is in verschillende rondes. De afgelopen keren koos de Kamer meestal uit twee of drie kandidaten: in 2023 ging de verkiezing tussen Martin Bosma en Tom van der Lee, daarvoor in 2021 ging het tussen Vera Bergkamp, Khadija Arib en Martin Bosma, maar in 2017 was er slechts één kandidaat, Khadija Arib.
De Affaire Arib
Deze laatste naam zal bij veel mensen een belletje doen rinkelen vanwege wat de ‘Affaire Arib’ is gaan heten. Dit draait om een onderzoek naar het voorzitterschap van Khadija Arib. Haar opvolger Bergkamp ontving anonieme beschuldigingen aan het adres van Arib, dat zij een sociaal onveilige werksfeer gecreëerd zou hebben. Bergkamp stelde hierop een onderzoek in, waarna zijzelf beticht werd van het lekken van gevoelige informatie uit dit onderzoek naar de pers. Dit leidde zelfs tot een rechtszaak tegen Bergkamp’s woordvoerder – waarin deze laatste overigens werd vrijgesproken. Dat leidde weer tot een stevig debat in september met de huidige Kamervoorzitter, Martin Bosma, aangevraagd door PVV-Kamerlid Markuszower, die er vervolgens zelf niet bij was.
Uit dat debat blijkt dat het werk van het Presidium (en dus de functie van Kamervoorzitter helemaal) nog complexer is. De voorzitter faciliteert namelijk niet alleen het debat tussen regering en Kamer, en fracties onderling, maar is formeel ook de werkgever van de griffie (de ambtelijke ondersteuning van de Tweede Kamer, bestaand uit 800 personen). En Bosma voegde daaraan toe dat hij ook een informele zorgplicht voelt voor de 400 tot 450 medewerkers van alle fracties in de Kamer. Sinds de Affaire Arib en de nasleep ervan ligt dit onderdeel van het werk van het Presidium onder een vergrootglas. En dat allemaal in staatsrechtelijk precaire en niet altijd even heldere positie tussen Kamer en regering.
Wie gaat het doen?
Deze keer kan de Tweede Kamer kiezen uit drie kandidaten, De zittende Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV) had zich al snel kandidaat gesteld. Als zittend voorzitter brengt hij de nodige ervaring met alle aspecten van het voorzitterschap met zich mee. Uniek aan Bosma als voorzitter was dat hij vergaderingen opent met een gedicht.
Voor het weekend stelde het 35-jarige VVD-Kamerlid Thom van Campen zich ook kandidaat. Van Campen zit sinds 2021 in de Kamer. Daarvoor was hij onder andere het jongste lid van de gemeenteraad in Zwolle ooit. Mocht Van Campen verkozen worden, dan wordt hij de jongste Kamervoorzitter ooit.
De derde kandidaat is Tom van der Lee (GL-PvdA). Van der Lee zit al sinds 2017 in de Tweede Kamer en is al acht jaar lid van het presidium. In 2023 deed hij ook al een gooi naar het Kamervoorzitterschap, maar toen won Bosma de verkiezing. Lastig voor Van der Lee is wel dat de Eerste Kamer net iets meer dan een maand een voorzitter heeft van dezelfde partij: Mei Li Vos werd op 7 oktober 2025 voorzitter van de Eerste Kamer, nadat de voorzitter tot die tijd, Jan Anthonie Bruin, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport werd.
Later vandaag debatteert en stemt de Tweede Kamer over wie de nieuwe voorzitter wordt. EPPA volgt dit debat natuurlijk en brengt u als eerste op de hoogte. Meer weten over onze diensten? Kijk hier: https://www.eppa.nl/diensten
