Afgelopen vrijdag presenteerde Peter Wennink het lang verwachte rapport ´de route naar toekomstige welvaart´. De voormalig CEO van ASML kreeg 3 maanden geleden de opdracht om het advies te schrijven. De boodschap is helder: Nederland is nu nog rijk en welvarend, maar het is allerminst een zekerheid dat dit zo blijft. Er zijn miljarden aan investeringen en bestuurlijke veranderingen nodig om dat zo te houden.
Ontbrekende randvoorwaarden
Het pessimisme over de toekomst van de Nederlandse economie wordt volgens het rapport breed gevoeld. Dat sentiment komt niet voort uit één fout, maar uit verschillende blokkades zoals vastgelopen vergunningverlening, netcongestie, hoge energieprijzen, gebrek aan risicokapitaal, versnipperde governance en bestuurlijke instabiliteit. De randvoorwaarden om in Nederland succesvol te zijn ontbreken.
Dat is zorgwekkend, zeker op de sectoren en technologieën die een groot deel van het toekomstige mondiale verdienmodel bepalen. Nederland scoort hierop relatief slecht. Dat betekent dat we in toenemende mate afhankelijk worden van andere landen. Dat is slecht voor onze economie, welvaart en veiligheid. Als Nederland alleen “afnemer” wordt van technologie, verliest het zijn strategische relevantie.
Het Wennink-rapport roept op nu in te grijpen. Om publieke voorzieningen (zorg, onderwijs, defensie, klimaat) betaalbaar te houden, is structurele economische groei van 1,5–2% per jaar nodig. De huidige vooruitzichten (0,5–0,9%) zijn daarvoor onvoldoende. Nederland heeft €151–187 miljard aan extra productiviteitsverhogende investeringen nodig in tien jaar. Het grootste deel moet privaat zijn, maar dit lukt alleen als de overheid de randvoorwaarden verbetert.
Vier specifieke domeinen
Opvallend is dat het rapport sterk inzet op het verbeteren van randvoorwaarden zoals trage vergunningverlening & regelgeving (o.a. stikstof, ruimtelijke procedures), tekort aan talent, energieproblemen, en de verzwakte economische infrastructuur. Maar het doet dit niet in de klassieke, generieke zin waarbij het gaat om “betere randvoorwaarden voor iedereen”. Het gaat om gerichte ingrepen die ruimte moeten creëren voor vier specifieke economische domeinen:
1. Digitalisering & AI
Cruciaal voor productiviteit, overheidsefficiëntie en concurrentiekracht.
2. Veiligheid & weerbaarheid
Defensie, cybersecurity, drones en hybride dreigingen.
3. Energie- & klimaattechnologie
Betaalbare energie, netcapaciteit, batterijen, waterstof, kerntechnologie.
4. Life sciences & biotechnologie
Gezondheid, medicijnen, voedselzekerheid, bio-industrie.
Deze domeinen zijn bepalend voor zowel welvaart als geopolitieke macht.
Dit is interessant omdat het een cruciaal kantelpunt in politiek denken laat zien. Het Wennink-rapport stelt feitelijk dat Nederland moet afstappen van het klassiek ´marktdenken´ waarin marktpartijen het wel oplossen. Wennink stelt dat er:
- Bewust moet worden gekozen voor specifieke strategische sectoren;
- Middelen geconcentreerd moeten worden en ingezet ten faveure van die strategische sectoren;
- Het accepteren dat niet elke sector zal winnen, er zijn winnaars en verliezers.
Keuzes maken
Nederland moet volgens het Wennink-rapport keuzes maken. Maar welke keuzes dat ook zijn, ze zullen grote impact hebben op de Nederlandse economie en daarmee het bedrijfsleven. Een goed voorbeeld is het stikstofdossier. Een gerichte doorbraak betekent dat stikstofruimte bewust wordt ingezet voor activiteiten die bijdragen aan toekomstig verdienvermogen, terwijl andere activiteiten, met name in delen van de landbouw, moeten inkrimpen.
Een ander illustratief voorbeeld is defensie. Het rapport neemt de NAVO-norm van 3,5 procent voor defensie-uitgaven en voegt daar 1,5 procent aan veiligheid gerelateerde uitgaven aan toe. Waar moet dat bedrag dat miljarden euro´s vertegenwoordigd aan worden besteed? Het Wennink-rapport stelt dat deze onder andere geïnvesteerd moet worden om de Nederlandse mainports en innovatie-ecosystemen zoals Brainport te stimuleren.
Keuzes hebben echter ook verregaande consequenties voor de ogenschijnlijke winnaars. Binnen elk strategisch domein bestaan talloze toepassingen en technologieën. Nederland kan niet op al deze fronten tegelijk uitblinken. Het rapport maakt duidelijk dat focus noodzakelijk is en doet met concrete proposities al een voorzet voor waar investeringen het meest kansrijk zijn. Is dit leidend of is er nog ruimte voor flexibiliteit? Dat maakt strategische positionering, samenwerkingen, en goede informatie essentieel.
Hoe verder?
Ook daadwerkelijke winnaars in dit rapport zijn niet automatisch verzekerd van succes. De vraag is of zij voldoende voorbereid zijn, zowel inhoudelijk als organisatorisch, om deze kansen te benutten. Bovendien zijn de aanbevelingen uit het rapport nog ver van realisatie in politiek woelige tijden. Het rapport laat vooral zien dat er nog veel werk te verrichten is, mogelijk meer dan eerder werd gedacht. Dit vraagt ook van potentiële winnaars een actieve inspanning om zich scherp te positioneren, hun proposities te versterken en de aanbevelingen uit het rapport overtuigend te vertalen naar concrete en uitvoerbare voorstellen.
Kortom, het Wennink-rapport maakt duidelijk dat toekomstige welvaart afhangt van het maken van grote keuzes, die ingrijpende politieke en bestuurlijke veranderingen vereisen. Alleen door gerichte investeringen, heldere prioriteiten en bestuurlijke doorbraken kan Nederland zijn toekomstige welvaart veiligstellen. Het rapport laat zien dat kiezen onvermijdelijk winnaars en verliezers oplevert, en dat deze keuzes nog verre van realiteit zijn, maar ook dat niet kiezen de grootste verliezer creëert: de Nederlandse samenleving als geheel.
