Blog van René van der Steeg
Afgelopen woensdag 17 juni 2026 sprak ik tijdens de Commissarissen Top van NetworkC in Nistelrode met een groep commissarissen over de maatschappelijke rol van de commissaris. Een belangrijk en actueel gesprek.
Wanneer gesproken wordt over de rol van commissarissen, gaat het meestal over toezicht: toezicht op strategie, risico’s, financiële prestaties en het functioneren van bestuurders. Terecht. Dat is immers de kern van hun wettelijke taak.
Maar de wereld waarin organisaties opereren verandert. En daarmee verandert ook de context waarbinnen commissarissen hun toezicht uitoefenen.
Zo spreken de Corporate Governance Codes allang niet meer uitsluitend over financiële prestaties of risicobeheersing. Begrippen als duurzame langetermijnwaardecreatie, stakeholderbelangen, maatschappelijke impact en legitimiteit hebben een steeds prominentere plaats gekregen.
Daarmee verschuift ook de vraag die commissarissen zichzelf moeten stellen: waarop houden wij eigenlijk toezicht?
Steeds meer factoren die bepalend zijn voor het succes van organisaties liggen immers buiten de onderneming zelf. Denk aan arbeidsmarkttekorten, vergunningverlening, energiebeleid, woningbouw, onderwijs, geopolitieke ontwikkelingen, digitalisering en de uitvoeringskracht van de overheid.
Hiermee rijst een strategische vraag over de toekomst van de rol van de commissaris:
Hoe houd je toezicht op de langetermijnwaardecreatie van een onderneming of organisatie als steeds meer voorwaarden voor die waardecreatie buiten de onderneming of organisatie worden bepaald?
Relatie met de overheid
Traditioneel werd de overheid gezien als een van de vele stakeholders van een organisatie. Een partij waarmee rekening moest worden gehouden, naast klanten, medewerkers, aandeelhouders en leveranciers. Die tijd lijkt voorbij.
Voor veel organisaties is de overheid tegenwoordig niet alleen stakeholder, maar ook wetgever, vergunningverlener, opdrachtgever, financier, marktmeester en soms zelfs concurrent. Niet zomaar een stakeholder dus, maar een partij die de voorwaarden creëert waarbinnen de organisatie opereert.
Toch zien veel organisaties public affairs nog vooral als iets operationeels. Maar als politieke en maatschappelijke ontwikkelingen medebepalend zijn voor het succes van de strategie, ligt het voor de hand dat ook toezichthouders zich afvragen welke rol zij hierin hebben.
Als de rol van de commissaris draait om het bewaken van langetermijnwaardecreatie, hoort daar inmiddels dan ook een actievere rol bij in het maatschappelijke debat?
De ontbrekende stem in het maatschappelijke debat
Die vraag kan nog breder worden getrokken.
Hebben commissarissen alleen een verantwoordelijkheid voor hun eigen organisatie? Of ook voor de kwaliteit van het maatschappelijke debat waarbinnen die organisaties opereren?
Commissarissen bevinden zich in een unieke positie.
Zij staan voldoende dicht bij organisaties om de praktijk te kennen, maar voldoende op afstand om patronen te herkennen.
Zij kijken over bestuursperiodes heen en zijn bij uitstek gericht op de lange termijn.
Gezamenlijk houden zij toezicht op organisaties die honderdduizenden mensen werk bieden, miljarden investeren en dagelijks te maken hebben met de gevolgen van overheidsbeleid.
Kortom, zij beschikken over inzichten die soms ontbreken in het publieke debat, waarin we vooral politici, belangenorganisaties, wetenschappers en activisten horen.
Toch laten commissarissen hun stem in dat debat relatief weinig horen. Zouden commissarissen niet vaker een bijdrage kunnen leveren aan het maatschappelijke gesprek over thema’s als arbeidsmarkt, innovatie, energie, onderwijs, woningbouw en economisch verdienvermogen?
Niet vanuit het belang van één organisatie, maar vanuit hun verantwoordelijkheid voor duurzame waardecreatie op de lange termijn.
De moderne commissaris
Dat betekent niet dat commissarissen politieke actoren moeten worden. Ook betekent het niet dat zij zich moeten mengen in ieder maatschappelijk debat. Wel vraagt het om een bredere blik op toezicht.
De moderne commissaris zal niet alleen moeten begrijpen hoe een organisatie functioneert, maar ook welke maatschappelijke en politieke ontwikkelingen bepalend zijn voor haar toekomst.
Daar ligt de volgende stap in de ontwikkeling van governance:
Hoe kunnen commissarissen vanuit hun onafhankelijke positie en langetermijnperspectief bijdragen aan betere besluitvorming binnen én buiten de organisaties waarop zij toezicht houden?
Goed toezicht is uiteindelijk niet alleen een kwestie van terugkijken en controleren, maar vooral ook een kwestie van vooruitkijken. Op dat vlak hebben commissarissen misschien meer toe te voegen aan het maatschappelijke debat dan zij zelf soms denken.
René van der Steeg is partner bij EPPA Politiek & Lobby Consultants. Op 17 juni 2026 sprak hij tijdens de Commissarissen Top van NetworkC in Nistelrode over de rol van commissarissen op het snijvlak van organisatie, politiek en samenleving.
