4 is groter dan 5

Geschreven door: Joep Sweyen

Op 19 maart vonden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Nadat de stemmen waren geteld en de uitslag formeel was vastgesteld, kon er een begin worden gemaakt met de volgende stap: het vormen van coalities die op meerderheden van de zetels in de Gemeenteraad konden rekenen.

Nu, een week of zes na de verkiezingen, zijn de coalitie-onderhandelingen in veel gemeenten afgerond. In andere gemeenten bevinden de gesprekken zich in een eindfase. Bij de nieuwe lokale coalities valt een aantal zaken op. Zo lijken zij uit steeds meer partijen te bestaan. Daarnaast hebben lokale partijen hun zetelwinst in veel gevallen ook kunnen uitdrukken in coalitiedeelname. De huidige landelijk regerende coalitie VVD-PvdA vindt geen navolging op lokaal niveau, de SP heeft het goed gedaan en het CDA blijft op lokaal niveau de grootste partij.  Ook blijken nieuwe coalities 2 of meer extra partijen bevatten dan voor een meerderheid noodzakelijk zou zijn.

Over deze onderwerpen valt veel te zeggen en kun je verschillende analyses toepassen. De in mijn ogen meest in het oog springende ontwikkeling betreft echter een rekenkundige. Meteen na de Gemeenteraadsverkiezingen werden door betrokkenen en analisten winnaars en verliezers aangewezen. Dat werd vaak niet gedaan op basis van een simpele rekenkundige blik op de nieuwe zetelverdeling, waarbij de grootste fractie tot winnaar van de verkiezingen werd uitgeroepen, de op-een-na grootste tot nummer twee etc.

Het aanwijzen van de winnaars gebeurde echter op basis van een interpretatie van de uitslag, waar gezocht werd naar een ranglijst die recht deed aan de uitslag van de verkiezingen. De relatieve winst of  het relatieve verlies leek belangrijker dan het daadwerkelijke zetelaantal. Twee voorbeelden daarvan:

  •  Op de website van de gemeente Huizen staat een nieuwsbericht met de titel ‘Winnaars gemeenteraadsverkiezingen samen in coalitie’ waarna duidelijk wordt dat hiermee de partijen CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP worden bedoeld. Een blik op de officiële verkiezingsuitslag leert dat de VVD de grootste partij is met 5 zetels. Daarnaast hebben zowel ChristenUnie als SGP minder stemmen gehaald dan PvdA, Dorpsbelangen Huizen en Leefbaar Huizen.
  • ‘De kiezer heeft gesproken en de coalitie heeft gewonnen’, zo wordt lijsttrekker Ate Wijnstra (CDA, Bedum) geciteerd op de website van RTVNoord. Gemeentebelangen Bedum werd overigens de grootste partij bij de verkiezingen in 2014; zij maken echter geen deel uit van de nieuwe coalitie die een voortzetting is van de vorige. Deze coalitie van ‘winnaars’ wordt gevormd door de tweede, derde en vierde partij van de gemeente.

De definitie van winnen is blijkbaar voor meerdere uitleg vatbaar. De vraag is dan ook hoe om te gaan met een situatie waarbij een partij bijvoorbeeld van 8 naar 5 zetels zakt en een partij die van 1 naar 4 klimt. Wie is dan van deze twee de winnaar? Normaal gesproken wint in een democratisch bestel de partij met de meeste stemmen (en daarop gebaseerd zetelaantal). In de coalitievorming na 19 maart lijkt daar in grotere mate dan voorheen een subjectieve toets bovenop te komen.

Relatief gezien is 4 dan ook meer dan 5. Dat doet blijkbaar meer recht aan hedendaagse verkiezingsuitslagen. Dat er meer mensen op de partij met 5 zetels stemden dan op de partij met 4 zetels is blijkbaar vanuit democratisch oogpunt niet relevant.

Een reactie plaatsen